กลัวเจอคนรู้จักที่คลินิกเอชไอวี LGBTQ+ ทำอย่างไร

ถ้าคุณกลัวเจอคนรู้จักที่คลินิกเอชไอวีจนเริ่มอยากเลื่อนนัด สิ่งที่ช่วยได้คือทำให้การไปแต่ละครั้งเปิดเผยตัวน้อยลง ไม่ใช่เลิกไป เริ่มจากรู้ว่าในคลินิกที่หลายบริการใช้ห้องรอร่วมกัน การนั่งอยู่ตรงนั้นไม่ได้บอกว่าใครมาทำอะไร เตรียมประโยคสั้น ๆ ไว้เผื่อเจอกันจริง และคุยกับคลินิกเรื่องเวลานัดกับรอบรับยา ความกังวลนี้ไม่ได้มีคุณคนเดียวในชุมชน LGBTQ+

กลัวเจอคนรู้จักที่คลินิกเอชไอวี มีคนอื่นกลัวแบบเดียวกันไหม

มี งานวิจัยของศูนย์วิจัยโรคเอดส์ สภากาชาดไทย ร่วมกับองค์กรชุมชนสามแห่ง ถามชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายและหญิงข้ามเพศชาวไทยในกรุงเทพฯ ปริมณฑล และพัทยา ระหว่างเดือนธันวาคม 2558 ถึงมิถุนายน 2560 ว่าอะไรเป็นอุปสรรคต่อการไปตรวจเอชไอวี โดยเลือกตอบได้หลายข้อ จากผู้ตอบ 468 คน มี 97 คน หรือราว 1 ใน 5 ตอบว่ากลัวเจอคนที่อาจรู้จัก

ผู้ตอบเป็นคนที่ยังไม่ทราบว่ามีเชื้อและสมัครเข้าร่วมงานวิจัยเรื่องการตรวจ ไม่ใช่คนที่รับยาอยู่ และผู้วิจัยเขียนว่าผลอาจใช้กับจังหวัดอื่นไม่ได้ งานนี้จึงบอกได้เพียงว่ามีคนกลัวแบบนี้อยู่จริงในกลุ่มที่ศึกษา ไม่ได้บอกว่าคนที่รักษาอยู่กลัวมากน้อยเท่าไร

ฝั่งคนที่อยู่กับเชื้อแล้ว แหล่งที่เราเปิดอ่านไม่มีตัวเลขเรื่องกลัวเจอคนรู้จักโดยตรง ที่มีคือการสำรวจดัชนีการตีตราของไทยรอบปี 2565 ถึง 2566 ซึ่งโครงการเอดส์แห่งสหประชาชาติสรุปไว้เมื่อเดือนมีนาคม 2568 การสำรวจมีผู้ตอบมากกว่า 2,500 คนใน 24 จังหวัด ร้อยละ 39 ของผู้ตอบรู้สึกอับอายกับสถานะเอชไอวีของตัวเอง

HIV INFO HUB ของกรมควบคุมโรคยกชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายและบุคคลข้ามเพศเป็นตัวอย่างของคนที่อาจถูกตีตราซ้ำซ้อน คือถูกตีตราจากเงื่อนไขอื่นนอกจากเอชไอวีด้วย และอธิบายว่าการตีตราตัวเองเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้คนไม่ไปตรวจ ปกปิด หรือเข้ารับการรักษาล่าช้า

นั่งอยู่ในห้องรอ คนที่เห็นจะรู้อะไรได้บ้าง

ขึ้นกับว่าคลินิกนั้นจัดบริการอย่างไร คลินิกบางแห่งให้บริการหลายอย่างในที่เดียว ตัวอย่างเช่นหน้าบริการของคลินิกศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย ระบุทั้งการตรวจเอชไอวี ยาป้องกันก่อนและหลังสัมผัสเชื้อ การตรวจรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ วัคซีน คลินิกคนข้ามเพศ ไปจนถึงยาต้านไวรัส ถ้าบริการเหล่านี้ใช้ห้องรอร่วมกัน การเห็นใครสักคนบอกได้แค่ว่าเขามาที่นี่ ไม่ได้บอกว่ามาทำอะไร

แต่ไม่ใช่ทุกที่เป็นแบบนั้น ถ้าที่ที่คุณไปจัดคลินิกยาต้านไวรัสแยกวันหรือแยกห้อง คนที่เห็นอาจเดาได้ง่ายกว่า กรณีนี้ยิ่งควรคุยกับคลินิกเรื่องเวลานัด

อีกจังหวะที่ทำให้ใจเต้นคือตอนถูกขานชื่อ ซึ่งมีวิธีขอให้เรียกด้วยหมายเลขคิวแทน อ่านประโยคที่ใช้ขอได้ในเรื่อง ถูกเรียกชื่อตามบัตรที่คลินิก คนข้ามเพศทำอย่างไร

ประโยคที่ใช้ได้เมื่อเจอคนรู้จักเข้าจริง ๆ

ส่วนนี้เป็นข้อเสนอของเรา ไม่ได้มาจากงานวิจัย คุณไม่ติดค้างคำอธิบายกับใคร และไม่จำเป็นต้องโกหก แค่ไม่ต้องเล่า ลองเลือกประโยคตัวอย่างที่เข้าปากตัวเองไว้ล่วงหน้าสักประโยค

ลดโอกาสเจอได้อย่างไร โดยที่ยาไม่ขาด

ข้อแรกที่ช่วยได้คือจำนวนครั้งที่ต้องไป แนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ฉบับปี 2564/2565 เขียนถึงผู้ใหญ่ที่รับยาต้านไวรัสแล้วอาการคงที่ กินยาสม่ำเสมอ และกดไวรัสได้มานานกว่า 1 ปี ว่าไม่จำเป็นต้องนัดบ่อย และแนะนำให้นัดติดตามทุก 3 ถึง 6 เดือน คุณถามคลินิกได้ว่าตอนนี้นัดห่างได้แค่ไหน โดยแพทย์ที่ดูแลคุณเป็นผู้ตัดสิน

คู่มือการจัดบริการสุขภาพทางไกลด้านเอชไอวีของกรมควบคุมโรค (เผยแพร่กุมภาพันธ์ 2567) เขียนว่าการดูแลรักษาทางไกลเป็นอีกทางเลือกเมื่อไม่สะดวกมาคลินิก เช่น สำหรับคนที่รับยาต่อเนื่อง อาการคงที่ กินยาสม่ำเสมอ และตรวจไม่พบเชื้อในเลือด โดยแจ้งความประสงค์กับพยาบาลหรือแพทย์ได้ และแพทย์ผู้รักษาเป็นผู้พิจารณาเป็นรายกรณี คู่มือระบุความเสี่ยงไว้ด้วยว่าการไม่ไปสถานพยาบาลหลายครั้งติดกันอาจทำให้ไม่ได้ตรวจเลือดติดตามผล คลินิกที่ให้บริการนี้กำหนดเกณฑ์เองได้ ให้ถามคลินิกของคุณว่ามีหรือไม่

เรื่องอื่นที่ถามได้

• มีวันหรือช่วงเวลาที่คนน้อยกว่าหรือไม่
• เรียกคิวด้วยหมายเลขแทนชื่อได้หรือไม่
• ถ้าอยากย้ายไปรับบริการที่อื่น ต้องทำอย่างไรเพื่อไม่ให้ยาขาดช่วง

ทางที่ควรเลี่ยงคือเลื่อนนัดไปเรื่อย ๆ จนยาหมด แนวทางการรักษาฉบับปี 2564/2565 ยกการไม่มาตามนัดและการขาดยาเป็นตัวอย่างของอุปสรรคที่ส่งผลต่อการกดไวรัส ถ้าวันนัดตรงกับวันที่รู้ว่าจะเจอใคร ให้โทรขอเปลี่ยนวันก่อน ถ้ายาใกล้หมดหรือหมดแล้ว ให้ติดต่อคลินิกทันที อย่าหายไปเฉย ๆ

ถ้าเขาเอาไปพูดต่อ หรือคนรู้จักเป็นเจ้าหน้าที่เอง

กฎหมายสุขภาพแห่งชาติเขียนว่าข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคลเป็นความลับส่วนบุคคล ผู้ใดจะนำไปเปิดเผยในทางที่น่าจะทำให้เจ้าของข้อมูลเสียหายไม่ได้ เว้นแต่เป็นความประสงค์ของเจ้าตัวโดยตรง หรือมีกฎหมายเฉพาะกำหนดให้ต้องเปิดเผย หน้าของสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติที่เราเปิดอ่านไม่ได้อธิบายว่ากรณีคนรู้จักเห็นคุณที่คลินิกแล้วเล่าต่อเข้าข่ายนี้หรือไม่

ถ้าคนที่คุณรู้จักทำงานอยู่ในคลินิกนั้น บอกเจ้าหน้าที่คนอื่นหรือหัวหน้าคลินิกได้ว่าไม่สะดวกให้คนนี้ดูแล และถามว่าจัดให้พบคนอื่นได้ไหม

เมื่อเรื่องถูกเล่าต่อจริง ให้จดวัน เวลา คนที่เกี่ยวข้อง และสิ่งที่เกิดขึ้นไว้ แล้วคุยกับเจ้าหน้าที่ให้คำปรึกษาหรือคนที่ไว้ใจ ถ้าลุกลามเป็นการถูกกีดกันหรือปฏิบัติไม่เป็นธรรม อ่านวิธีเลือกช่องทางได้ในเรื่อง ร้องเรียนเมื่อถูกเลือกปฏิบัติ เพราะเป็น LGBTQ+ และมีเอชไอวี

คำถามที่พบบ่อย

คนที่เห็นเราในห้องรอ จะรู้ไหมว่าเรามีเชื้อ

ถ้าหลายบริการใช้ห้องรอร่วมกัน เขารู้แค่ว่าคุณมาที่นั่น ถ้าคลินิกยาต้านไวรัสแยกวันหรือแยกห้อง เขาอาจเดาได้ง่ายกว่า

เราเองเห็นคนรู้จักในห้องรอ ควรทำอย่างไร

ทำแบบที่อยากให้เขาทำกับคุณ คือไม่ถาม และไม่เล่าต่อ การเก็บเรื่องของเขาไว้ยังช่วยให้ที่นั่นปลอดภัยสำหรับทุกคน

บอกเจ้าหน้าที่ว่ากังวลเรื่องนี้ จะถูกมองว่าเรื่องมากไหม

ความเป็นส่วนตัวเป็นเรื่องที่ถามได้ตรง ๆ และเจ้าหน้าที่ช่วยได้ก็ต่อเมื่อรู้ ถ้าบอกแล้วถูกพูดจาไม่ดี นั่นเป็นปัญหาของการให้บริการ ไม่ใช่ของคุณ

กลัวจนขาดนัดไปแล้ว กลับไปได้ไหม

กลับไปได้ และไม่ต้องรอให้พร้อมกว่านี้ แนวทางการรักษาของไทย ฉบับปี 2564/2565 จัดคนที่รับยาอยู่และเจออุปสรรคอย่างการไม่มาตามนัดหรือขาดยาไว้ในกลุ่มที่ควรได้รับการปรึกษาแบบเข้มข้น บอกเหตุผลจริงกับเจ้าหน้าที่ได้ และขอให้ช่วยวางแผนนัดใหม่

ย้ายไปรับยาไกลบ้านเพื่อไม่ให้เจอใคร ดีไหม

บทความนี้ไม่มีแหล่งที่บอกว่าสิทธิการรักษาของคุณย้ายที่รับยาได้หรือไม่ ให้ถามคลินิกเดิมก่อน ถ้าจะย้าย อย่าหยุดไปที่เดิมจนกว่าที่ใหม่จะรับช่วงเรียบร้อย

สรุป

• ความกลัวเจอคนรู้จักไม่ใช่ความอ่อนแอ และคุณไม่ได้กลัวอยู่คนเดียว
• การถูกเห็นในห้องรอที่หลายบริการใช้ร่วมกันไม่ได้บอกสถานะ แต่ถ้าคลินิกยาต้านไวรัสแยกวันหรือแยกห้อง คนที่เห็นอาจเดาได้ง่ายกว่า
• คุยกับคลินิกเรื่องเวลานัด การเรียกคิว รอบรับยา และบริการทางไกล แทนการเลื่อนนัดจนยาขาด ถ้ายาใกล้หมด ให้ติดต่อคลินิกทันที
• กฎหมายสุขภาพแห่งชาติเขียนว่าข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคลเป็นความลับส่วนบุคคล โดยมีข้อยกเว้น ถ้าถูกเล่าต่อ ให้จดไว้และหาคนช่วย

มูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation) มีหน้ารวมความรู้สำหรับคนหลากหลายทางเพศ อ่านต่อได้ที่ ความหลากหลายคือส่วนหนึ่งของเรา

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

• งานวิจัยบริการตรวจเอชไอวีออนไลน์ในกรุงเทพฯ และพัทยา · Journal of the International AIDS Society (2561)
• Despite progress, HIV stigma and discrimination continue to bubble beneath the surface in Thailand · โครงการเอดส์แห่งสหประชาชาติ (24 มีนาคม 2568)
• ทำแบบนี้เรียกว่า “ตีตราและเลือกปฏิบัติ” · HIV INFO HUB กรมควบคุมโรค
• แนวทางการตรวจวินิจฉัย รักษา และป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 · กรมควบคุมโรค
• คู่มือการจัดบริการสุขภาพทางไกลด้านเอชไอวี · กรมควบคุมโรค (2567) เรื่องการดูแลรักษาทางไกล
• สิทธิในข้อมูลด้านสุขภาพตามพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 · สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)
• บริการคลินิก · ศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย