ถุงยางแตก ต้องรอกี่วันถึงกิน PEP? คำตอบคือไม่ควรรอเป็นวัน หากเหตุเพิ่งเกิดและอาจมีโอกาสสัมผัส HIV ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือคลินิกที่ให้ PEP ทันที ควรเริ่มให้เร็วที่สุดและต้องประเมินภายใน 72 ชั่วโมง
ทำตอนนี้: จดเวลาที่ถุงยางแตกหรือหลุด ล้างภายนอกด้วยน้ำและสบู่อ่อนตามปกติ แล้วไปขอประเมิน PEP อย่าสวนล้าง ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อ หรือรอให้อีกฝ่ายไปตรวจจนพ้นเวลา
ถุงยางแตก ต้องรอกี่วันถึงกิน PEP
ไม่ต้องรอให้ครบ 1 วันและไม่ควรรอดูอาการ PEP เป็นการป้องกันหลังเหตุสัมผัสที่แข่งกับเวลา ยิ่งไปถึงหน่วยบริการเร็ว เจ้าหน้าที่ยิ่งมีเวลาประเมินและเริ่มการดูแลได้เหมาะสม หากยังอยู่ในช่วง 72 ชั่วโมงควรไปทันที แม้จะไม่แน่ใจว่าเหตุการณ์เสี่ยงมากน้อยเพียงใด
การไม่มีอาการไม่ได้บอกว่าไม่เสี่ยง และการตรวจ HIV ทันทีหลังเหตุยังไม่สามารถตัดเหตุการณ์ครั้งนั้นได้ การตรวจวันแรกมีไว้ดูสถานะก่อนเริ่มและใช้วางแผนตรวจติดตามต่อ
หลังถุงยางแตกควรทำอะไรตามลำดับ
- หยุดและเปลี่ยนถุงยาง หากยังมีเพศสัมพันธ์ต่อ ให้ใช้ชิ้นใหม่อย่างถูกวิธี
- ล้างอย่างอ่อนโยน ล้างผิวหนังภายนอกด้วยน้ำสะอาดและสบู่อ่อน ไม่ขัด ไม่บีบแผล และไม่ใส่น้ำยาฆ่าเชื้อเข้าไปในช่องคลอดหรือทวารหนัก
- จดเวลาและรายละเอียด เช่น ถุงยางแตกเมื่อไร มีการหลั่งหรือไม่ และสัมผัสทางช่องคลอด ทวารหนัก หรือช่องทางอื่น
- ไปประเมิน PEP แจ้งเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ตอนติดต่อว่าเป็นเหตุภายใน 72 ชั่วโมง
- ถามเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น การคุมกำเนิดฉุกเฉิน โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ไวรัสตับอักเสบ และวัคซีน
ไม่รู้สถานะ HIV ของอีกฝ่าย ไปขอ PEP ได้ไหม
ได้ ไม่จำเป็นต้องรอผลตรวจของอีกฝ่าย หน่วยบริการจะประเมินจากชนิดการสัมผัส เวลา และข้อมูลที่มี หากอีกฝ่ายมีผลตรวจหรือข้อมูลการรักษาที่เชื่อถือได้ สามารถนำไปประกอบการประเมิน แต่ไม่ควรกดดัน บังคับตรวจ หรือปล่อยให้การรอข้อมูลทำให้พ้น 72 ชั่วโมง
หากอีกฝ่ายมี HIV และได้รับการยืนยันจากทีมรักษาว่าคงระดับไวรัสต่ำกว่าเกณฑ์อย่างต่อเนื่อง ข้อมูลนี้มีความสำคัญต่อการประเมิน แต่ควรให้เจ้าหน้าที่ช่วยพิจารณาร่วมกับรายละเอียดอื่น
เมื่อไปถึงคลินิกจะถูกถามอะไร
- เหตุเกิดวันและเวลาใด
- ถุงยางแตก หลุด หรือรั่วอย่างไร และเป็นการสัมผัสทางใด
- ใช้ PrEP อยู่หรือไม่ และช่วงก่อนเหตุใช้ต่อเนื่องตามแผนหรือไม่
- เคยใช้ PEP มาก่อนหรือไม่
- มียาประจำ อาหารเสริม ฮอร์โมน โรคประจำตัว หรือประวัติแพ้ยาอะไรบ้าง
- มีโอกาสตั้งครรภ์หรือถูกล่วงละเมิดหรือไม่ เพื่อเสนอการช่วยเหลือเพิ่มเติม
ตอบเท่าที่ทราบและตามจริงได้ คำถามเหล่านี้มีไว้เลือกการดูแล ไม่ใช่ตัดสินพฤติกรรม เจ้าหน้าที่อาจตรวจ HIV และตรวจอื่นตามสถานการณ์ แต่การรอผลที่ไม่จำเป็นไม่ควรทำให้เริ่ม PEP ล่าช้า
ถ้าได้รับ PEP แล้วควรรู้อะไร
ใช้ยาตามฉลากและแผนของหน่วยบริการ พร้อมเก็บเบอร์ติดต่อไว้ หากลืมยา อาเจียน ยาหาย หรือมีผลข้างเคียง ให้จดเวลาและโทรถาม ไม่ควรกินเพิ่มเป็นสองเท่า หยุดยา หรือเปลี่ยนสูตรเอง
PEP ลดโอกาสรับ HIV แต่ไม่ป้องกันได้ทุกครั้ง และไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นหรือการตั้งครรภ์ จึงควรกลับไปตรวจตามนัดและใช้วิธีป้องกันร่วมตามคำแนะนำ
ถ้าเกิน 72 ชั่วโมงแล้ว ยังควรไปคลินิกไหม
ควรไป แม้โดยทั่วไปจะพ้นช่วงเริ่ม PEP แล้ว หน่วยบริการยังช่วยวางแผนเวลาตรวจ HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ประเมินการตั้งครรภ์ ดูแลบาดแผล พิจารณาวัคซีน และคุยเรื่อง PrEP สำหรับการป้องกันในอนาคตได้
ทำไมถุงยางถึงแตก และป้องกันครั้งหน้าอย่างไร
- ตรวจวันหมดอายุและสภาพซองก่อนใช้
- เปิดซองด้วยนิ้ว ไม่ใช้ของมีคมหรือฟัน
- เลือกขนาดที่กระชับแต่ไม่แน่นหรือหลวมเกินไป
- บีบปลายถุงยางและไล่อากาศก่อนรูด
- ใช้สารหล่อลื่นที่เข้ากับวัสดุของถุงยาง และเติมเมื่อเริ่มแห้งหรือฝืด
- ไม่ใส่ถุงยางซ้อนสองชั้น เพราะการเสียดสีกันอาจทำให้แตกง่ายขึ้น
- ใช้ชิ้นใหม่ทุกครั้งเมื่อเปลี่ยนคน เปลี่ยนช่องทาง หรือเริ่มกิจกรรมใหม่
คำถามที่พบบ่อย
ถุงยางแตกแต่ไม่มีการหลั่ง ต้องไปประเมินไหม
ควรประเมินจากรายละเอียดทั้งหมด เพราะการหลั่งไม่ใช่ข้อมูลเพียงอย่างเดียวที่ใช้ตัดสิน หากยังไม่เกิน 72 ชั่วโมงควรติดต่อหน่วยบริการก่อน
ล้างทันทีแล้ว ไม่ต้องใช้ PEP ใช่ไหม
ไม่ใช่ การล้างช่วยทำความสะอาดทั่วไป แต่ไม่สามารถรับประกันการป้องกัน HIV และไม่ใช้แทนการประเมิน PEP การสวนล้างหรือใช้น้ำยารุนแรงยังอาจทำให้เนื้อเยื่อระคายเคืองได้
กิน PrEP อยู่แล้ว ต้องใช้ PEP เพิ่มไหม
ขึ้นอยู่กับชนิด PrEP วิธีใช้ ความต่อเนื่อง และเวลาที่พลาดยา ให้นำชื่อยาหรือรูปฉลากไปให้คลินิกตรวจ ไม่ควรเพิ่ม PEP เอง
ใช้ PEP แล้วต้องตรวจอีกไหม
ต้องติดตามตามนัด เพราะ PEP ไม่ได้ป้องกันได้ทุกครั้ง และผลตรวจวันแรกยังไม่ตัดเหตุที่เพิ่งเกิด ตารางตรวจขึ้นกับสถานการณ์และแนวทางของหน่วยบริการ
สรุป
ถุงยางแตกแล้วไม่ต้องรอหลายวันจึงขอ PEP หากเหตุอาจเสี่ยงและยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ไปประเมินทันที จดเวลา ล้างภายนอกอย่างอ่อนโยน และหลีกเลี่ยงการสวนล้างหรือเริ่มยาเอง หากเกินเวลาแล้วก็ยังควรไปวางแผนตรวจและการป้องกันครั้งต่อไป
อ่านภาพรวมได้ที่ PEP คืออะไรและควรทำอย่างไรภายใน 72 ชั่วโมง และอ่านเรื่องการตรวจได้ที่ เหตุใดตรวจ HIV เร็วเกินไปอาจยังไม่พบ
หมายเหตุ: บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล การเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยน PEP ควรทำร่วมกับแพทย์ เภสัชกร หรือเจ้าหน้าที่ของหน่วยบริการ
