ถูกเรียกชื่อตามบัตรที่คลินิก คนข้ามเพศทำอย่างไร

ถูกเรียกชื่อตามบัตรกลางห้องรอ เป็นเรื่องที่ขอให้เปลี่ยนวิธีได้ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องทนไปเรื่อย ๆ หน่วยบริการยังต้องใช้ชื่อตามเอกสารในระบบของเขา แต่การเรียกขานหน้าห้องตรวจกับการบันทึกชื่อที่คุณใช้จริงไว้ในแฟ้ม เป็นสองเรื่องที่แยกกันได้

ถ้าอ่านแค่บรรทัดเดียว ให้จำว่า คุณขอให้เรียกด้วยหมายเลขคิวหรือชื่อที่ใช้จริงได้ และขอให้บันทึกไว้ในแฟ้มเพื่อไม่ต้องอธิบายใหม่ทุกครั้ง

บทความนี้เขียนให้คนข้ามเพศและผู้มีเพศสภาพหลากหลายที่รับการดูแลเรื่องเอชไอวีอยู่ และเจอเรื่องชื่อกับคำนำหน้าที่ไม่ตรงกับตัวตนทุกครั้งที่ไปนัด

ถูกเรียกชื่อตามบัตร ขอให้เปลี่ยนวิธีเรียกได้ไหม

ขอได้ และควรขอตั้งแต่ครั้งแรกที่รู้สึกไม่ปลอดภัย เพราะสิ่งที่คุณขอไม่ใช่การให้เขาแก้เอกสารราชการ แต่เป็นการเปลี่ยนวิธีทำงานเล็ก ๆ ในห้องรอ เช่น เรียกหมายเลขแทนชื่อ หรือเรียกชื่อที่คุณใช้จริงโดยไม่ใส่คำนำหน้า

เจ้าหน้าที่หลายคนไม่ได้ตั้งใจให้อึดอัด แต่ทำตามวิธีที่เคยทำมา การบอกให้ชัดจึงมักได้ผลมากกว่าการหวังให้เขาเดาถูก และถ้าขอครั้งเดียวแล้วยังไม่เปลี่ยน ให้ขอให้บันทึกลงแฟ้มหรือระบบนัด เพื่อให้เจ้าหน้าที่คนถัดไปเห็นด้วย

ทำไมเรื่องชื่อไม่ใช่แค่เรื่องมารยาท

องค์การอนามัยโลกออกเอกสารสรุปนโยบายชุดบริการที่แนะนำสำหรับคนข้ามเพศและผู้มีเพศสภาพหลากหลาย ซึ่งเป็นการอัปเดตส่วนที่เกี่ยวกับกลุ่มนี้จากแนวทางฉบับรวมปี 2565 เอกสารเขียนว่าการรับรองเพศและชื่อที่บุคคลต้องการตามกฎหมาย “อาจ” สำคัญต่อการลดการตีตราและการเลือกปฏิบัติ และเขียนต่อว่าการรับรองเช่นนั้นโดยหน่วยบริการสุขภาพ สามารถช่วยให้การเข้าถึงและการใช้บริการด้านเอชไอวีดีขึ้นได้

ต้องอ่านให้ครบว่าเอกสารใช้คำแบบมีเงื่อนไข ไม่ได้เขียนว่าเปลี่ยนวิธีเรียกชื่อแล้วผลลัพธ์ด้านสุขภาพจะดีขึ้นทันที และย่อหน้าเดียวกันยังกำกับไว้ว่าการรับรองต้องมาพร้อมการอบรม การสร้างความเข้าใจ การให้ความรู้ และการบังคับใช้ ไม่ใช่แค่เปลี่ยนคำพูด

เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่าคนกลุ่มนี้เผชิญอุปสรรคเชิงโครงสร้าง เช่น การถูกทำให้เป็นความผิดทางกฎหมาย การตีตรา และการเลือกปฏิบัติ และเขียนว่าความรุนแรงกับการตีตราหลายชั้นเริ่มได้ตั้งแต่ในโรงเรียน ในครอบครัว และในสังคม แล้วต่อเนื่องไปตลอดชีวิตรวมถึงในที่ทำงาน

แปลว่าอะไรสำหรับคุณ การขอให้เรียกชื่ออีกแบบไม่ใช่การเรียกร้องเกินตัว เอกสารจัดกลุ่มมาตรการที่เรียกว่ามาตรการเอื้อให้เข้าถึงบริการ ซึ่งรวมการรับรองความหลากหลายทางเพศในกฎหมาย นโยบาย และแนวปฏิบัติ ไว้เป็นสิ่งที่ควรทำเป็นลำดับแรก แล้ววางเรื่องการรับรองชื่อและเพศที่บุคคลต้องการไว้ในคำอธิบายของกลุ่มนั้น

ขออะไรได้บ้าง และพูดว่าอย่างไร

ลองเลือกข้อที่ตรงกับสิ่งที่คุณอึดอัดที่สุด แล้วขอทีละข้อ ไม่ต้องขอหมดในครั้งเดียว

ถ้าใช้ฮอร์โมนอยู่ ควรบอกทีมที่ดูแลเรื่องเอชไอวี เพราะเขาต้องรู้ว่าคุณใช้ยาอะไรจึงจะวางแผนได้ ส่วนรายละเอียดว่ายาแต่ละตัวเข้ากันแค่ไหน ต้องให้ผู้ให้บริการประเมินเป็นรายคน

ชื่อตามเอกสารยังต้องใช้ตอนไหน

ต้องพูดกันตามจริงว่าไม่ใช่ทุกอย่างที่เปลี่ยนได้ หลายคนยังมีชื่อหรือคำนำหน้าในเอกสารที่ไม่ตรงกับตัวตน และงานที่ผูกกับเอกสารยังต้องใช้ชื่อตามบัตร เช่น การลงทะเบียนสิทธิการรักษา การออกใบรับรอง และการเบิกยา

สิ่งที่ช่วยได้คือแยกสองชั้นออกจากกันในใจ ชั้นเอกสารกับชั้นการพูดคุย ชั้นเอกสารอาจยังเปลี่ยนไม่ได้ในวันนี้ แต่ชั้นการพูดคุยขอปรับได้เลย และการขอปรับชั้นที่สองไม่ได้ทำให้สิทธิการรักษาของคุณมีปัญหา

รู้ไว้ว่ามีบริการที่ออกแบบมาเพื่อคนข้ามเพศ

งานวิจัยแบบสำรวจออนไลน์ในไทย เก็บข้อมูลระหว่างเดือนตุลาคม 2560 ถึงมีนาคม 2561 จากคนข้ามเพศ 186 คน พบว่าผู้ตอบที่ไม่รู้ว่าบริการสุขภาพที่ยืนยันเพศสภาพมีอยู่ในไทย มีแนวโน้มไม่อยากรับคำปรึกษาจากผู้ให้บริการกลุ่มนี้มากกว่าผู้ที่รู้ (adjusted odds ratio 3.70 ช่วงความเชื่อมั่น 95% เท่ากับ 1.11–12.36)

ข้อจำกัดต้องบอกไว้ด้วย เป็นการสำรวจครั้งเดียวผ่านช่องทางออนไลน์ของกลุ่มคนข้ามเพศในไทย ผู้ตอบ 186 คนจึงไม่ใช่ตัวแทนของทั้งประเทศ ข้อมูลเก็บมาแล้วหลายปี และงานนี้ศึกษาบริการที่ยืนยันเพศสภาพโดยรวม ไม่ได้ศึกษาบริการเอชไอวีโดยเฉพาะ

ในไทยมีบริการแบบนี้อยู่จริง ตัวอย่างหนึ่งคือคลินิกคนข้ามเพศของศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย ซึ่งหน้าบริการระบุว่ามีการให้คำปรึกษาสุขภาพคนข้ามเพศ ตรวจระดับฮอร์โมน ตรวจเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และเริ่มยาต้านไวรัสในวันเดียว เป็นบริการของหน่วยงานเดียวในกรุงเทพฯ ไม่ได้แปลว่าทุกจังหวัดมี แต่ใช้เป็นตัวอย่างตอนถามที่ใกล้บ้านได้

ถ้าอยากดูภาพรวมเรื่องสุขภาพ สิทธิ และความปลอดภัยของคนหลากหลายทางเพศ ศูนย์ความรู้ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation) รวบรวมไว้ในหน้า ความหลากหลายคือส่วนหนึ่งของเรา

ถ้าเจอเจ้าหน้าที่ที่ไม่เข้าใจ ทำอะไรได้

แยกให้ออกก่อนว่าเป็นความเคยชินหรือเป็นการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม ถ้าเป็นความเคยชิน การขอซ้ำและขอให้บันทึกไว้มักพอ แต่ถ้าถูกพูดจาดูถูก ถูกซักถามเรื่องร่างกายที่ไม่เกี่ยวกับการรักษา ถูกปฏิเสธบริการ หรือมีคนเอาเรื่องของคุณไปเล่าต่อ นั่นเป็นอีกเรื่อง

กรณีหลังมีช่องทางร้องเรียนอยู่จริง และการจดวันเวลา ชื่อหน่วยบริการ กับสิ่งที่เกิดขึ้นไว้ตั้งแต่วันนั้น ช่วยได้มากเวลาจะเล่าใหม่ อ่านวิธีเตรียมหลักฐานและเลือกช่องทางได้ในเรื่องการร้องเรียนเมื่อถูกเลือกปฏิบัติ

อีกอย่างที่ควรรู้ไว้ เอกสารของอนามัยโลกฉบับเดียวกันเขียนว่ามาตรการลดการตีตราในสถานบริการสุขภาพมีหลายแบบ และบางแบบมีผลดีในงานวิจัย แต่การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบยังไม่ชี้ชัดว่ามาตรการใดได้ผลที่สุด

ดูแลใจตัวเองหลังเจอเหตุการณ์แบบนั้น

การถูกเรียกผิดหน้าคนอื่นทำให้เหนื่อยจริง และความเหนื่อยแบบนี้สะสมได้ สิ่งที่ช่วยได้มักเล็ก ๆ เช่น ชวนคนที่ไว้ใจไปเป็นเพื่อนในนัดที่รู้ว่าจะเครียด เขียนสิ่งที่จะขอไว้ในโน้ตโทรศัพท์ และวางแผนว่าจะไปทำอะไรให้ตัวเองหลังออกจากคลินิก

ถ้าเริ่มรู้สึกว่าความอึดอัดกลายเป็นการโทษตัวเองว่าเป็นคนเรื่องมาก อ่านต่อเรื่องการคลายการตีตราตัวเอง เพราะเสียงที่โทษตัวเองมักไม่ใช่เสียงของเราตั้งแต่แรก

คำถามที่พบบ่อย

ต้องเปลี่ยนชื่อในบัตรก่อนไหม ถึงจะขอให้เรียกชื่อที่ใช้จริงได้

ไม่ต้อง สิ่งที่ขอคือวิธีเรียกและการบันทึกในแฟ้ม ไม่ใช่การแก้เอกสารราชการ ส่วนเอกสารที่ต้องใช้ชื่อตามบัตรก็ยังใช้ชื่อตามบัตรต่อไปได้

ไม่ได้ข้ามเพศ แต่ไม่อยากให้ขานชื่อดัง ๆ ขอได้ไหม

ขอได้เหมือนกัน การขอให้เรียกด้วยหมายเลขคิวเป็นเรื่องความเป็นส่วนตัว ไม่ได้ผูกกับเพศสภาพของใคร และใครก็ขอได้

ขอไปแล้วแต่เจ้าหน้าที่ลืมทุกครั้ง ควรทำอย่างไร

ขอให้บันทึกในแฟ้มหรือระบบนัด แล้วทวนสั้น ๆ ตอนเช็กอินทุกครั้ง ถ้ายังไม่เปลี่ยน ให้ขอคุยกับหัวหน้าเวรหรือผู้รับผิดชอบคลินิก

ย้ายไปที่อื่นเพราะเรื่องนี้ได้ไหม

ได้ คุณเลือกผู้ให้บริการได้ แต่อย่าหยุดนัดก่อนที่จะมีที่ใหม่ ให้ถามที่ใหม่ให้เรียบร้อยก่อน เพื่อไม่ให้การรักษาขาดช่วง

สรุป

เรื่องชื่อในห้องรอแก้ได้ด้วยคำขอสั้น ๆ สามอย่าง คือขอให้เรียกด้วยหมายเลข ขอให้ใช้ชื่อที่ใช้จริงตอนพูดคุย และขอให้บันทึกไว้ในแฟ้ม ชั้นเอกสารกับชั้นการพูดคุยแยกกัน และการขอปรับชั้นที่สองไม่กระทบสิทธิการรักษา

ถ้าเจอการปฏิบัติที่เกินกว่าความเคยชิน จดไว้และใช้ช่องทางร้องเรียน ถ้าความเหนื่อยเริ่มกลายเป็นการโทษตัวเอง หาคนคุยไว้อย่างน้อยหนึ่งคน การไปตามนัดต่อเนื่องยังสำคัญที่สุด และคุณมีสิทธิรับบริการโดยไม่ต้องยอมอะไรเพื่อแลกกับยา

แหล่งอ้างอิง

• World Health Organization — Recommended package of enabling and health interventions for HIV, viral hepatitis and STI prevention, diagnosis, treatment and care for trans and gender diverse people
• World Health Organization — Consolidated guidelines on HIV, viral hepatitis and STI prevention, diagnosis, treatment and care for key populations (2022)
• Healthcare discrimination and factors associated with gender-affirming healthcare avoidance by transgender women and transgender men in Thailand (International Journal for Equity in Health, 2023)
• ศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย — บริการคลินิกคนข้ามเพศ